Πέμπτη, 4 Σεπτεμβρίου 2014

ΤΟ ΓΕΝΕΣΙΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ


ΤΟ ΓΕΝΕΣΙΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
ΧΡΗΣΤΟΥ Γ. ΓΚΟΤΣH*



λίγας μέρας μετά τήν ναρξιν το κκλησιαστικο τους, τήν 8ην Σεπτεμβρίου, κκλησία μας πανηγυρίζει «τό Γενέθλιον τς περαγίας Δεσποίνης μν Θεοτόκου καί ειπαρθένου Μαρίας».
Διά τό γεγονός ατό τά Εαγγέλια σιγον. δια λλωστε σιγή πλώνεται γύρω πό τό μεγαλύτερον μέρος τς ζως τς Θεοτόκου. λάχιστοι εναι καί ο λόγοι της, πού διεσώθησαν. ρκε νά σημειωθ, τι προτροπή πρός τούς πηρέτας κατά τό θαμα ν Καν τς Γαλιλαίας «,τι ν λέγ ( Χριστός) μν, ποιήσατε» (ω. 2, 5) εναι ο τελευταοι της λόγοι, πού ναφέρουν τά Εαγγέλια. πό τότε (τό θαμα γινε κατά τάς ρχάς το πρώτου τους τς δημοσίας δράσεως το Κυρίου) καί ες τό ξς Θεοτόκος παρακολούθησε μέ σιωπήν τήν δρσιν το Υο της καί σιωπηλή πνιξε τόν πόνον της κάτω πό τόν Σταυρόν Του.
Τά κενά τν Εαγγελίων περί το βίου τς περαγίας Θεοτόκου συμπληρώνουν α πόκρυφοι διηγήσεις. Αταί, γραμμέναι πό εσεβες συγγραφες καί πλουτισμέναι πό τήν φαντασίαν των, δίδουν πληροφορίας διά τήν Γέννησίν της, τήν παιδικήν της λικίαν, τήν Κοίμησίν της. κκλησία πρεν πό τά κείμενα ατά τάς παραδόσεις, πού θεώρησεν ληθινάς καί τάς διεφύλαξεν ες τάς ορτάς, τούς μνους, τάς εκόνας, πού γιναν μέ τό λικόν των.
Μία πό τάς ποκρύφους διηγήσεις εναι τό «Πρωτευαγγέλιον το ακώβου». νεφέρθη κατά τήν περιγραφήν τν εκόνων το Εαγγελισμο τς Θεοτόκου καί τς Γεννήσεως το Χριστο.
Τό Πρωτευαγγέλιον το ακώβου διηγεται μεταξύ λλων καί τά τς Γεννήσεως τς Θεομήτορος. πό ατό μανθάνομεν τά νόματα τν γονέων της, πού εναι ωακείμ καί ννα, τήν τεκνίαν των, τήν καταγωγήν το ωακείμ πό τό βασιλικόν γένος το Δαβίδ κ. . δ βλέπομεν τήν θλψιν καί τά δάκρυα το νδρογύνου διά τήν τεκνίαν του, καθώς καί τάς προσευχάς καί τάς νηστείας του διά τήν πόκτησιν τέκνου.
κτός πό τό Πρωτευαγγέλιον, να λλο πόκρυφον Εαγγέλιον, τό λεγόμενον το Ψευδο-Ματθαίου, πού συμφωνε βασικς μέ τό Πρωτευαγγέλιον, μιλε διά τήν Γέννησιν τς Θεοτόκου.
Διά νά κατανοήσωμεν τά εκονιζόμενα ες τήν παράστασιν τς Γεννήσεως τς Θεοτόκου, πρέπει νά παραθέσωμεν μερικά ποσπάσματα πό τήν διήγησιν το ακώβου:
 «Καί δού γγελος Κυρίου πέστη λέγων ατ· ννα ννα, πήκουσε Κύριος τς δεήσεώς σου, καί συλλήψει καί γεννήσεις, καί λαληθήσεται τό σπέρμα σου ν λ τ οκουμέν… Καί δού λθον γγελοι δύο λέγοντες ατ· δού ωακείμ νήρ σου ρχεται μετά τν ποιμνίων ατο. γγελος γάρ Κυρίου κατέβη πρός ατόν λέγων· ωακείμ ωακείμ, πήκουσε Κύριος Θεός τς δεήσεώς σου· κατάβηθι ντεθεν· δού γάρ γυνή σου ννα ν γαστρί λήψεται… Καί δού ωακείμ κε μετά τν ποιμνίων ατο, καί στη ννα πρός τήν πύλην καί εδε τόν ωακείμ ρχόμενον, καί δραμοσα κρεμάσθη ες τόν τράχηλον ατοπληρώθησαν δέ ο μνες ατς· ν δέ τ νάτ μηνί γέννησεν ννα. Καί επεν τ μαί· Τί γέννησα; δέ επεν· Θλυ· Καί επεν ννα· μεγαλύνθη ψυχή μου ν τ μέρα ταύτ· καί νέκλινεν ατήν. Πληρωθεισν δέ τν μερν πεσμήξατο ννα, καί δωκεν μασθόν τ παιδί, καί πωνόμασε τό νομα ατς Μαριάμ».
πως βλέπομεν ες τήν νωτέρω διήγησιν, Γέννησις τς Παναγίας ναγγέλλεται πό το γγέλου στερα πό μακράν περίοδον τεκνίας τν γονέων της. γγελος ναγγέλλει τήν γέννησιν καί λλων βιβλικν προσώπων: το Σαμψών, το Σαμουήλ, το ωάννου το Προδρόμου. Γέννησις μως τς Παναγίας διαφέρει, διότι εναι «το δάμ νάπλασις καί τς Εας νάκλησις· τς φθαρσίας πηγή καί τς φθορς παλλαγή, δι ς μες θεώθηεν καί το θανάτου λυτρώθημεν…» (Δοξαστικόν τς Λιτς το πλ. δ’ χου).
Τήν σύγκρισιν μεταξύ τς μητρός τς Παναγίας καί λλων τέκνων γυναικν τς γίας Γραφς κάνει ραιότατα τό γ’ Στιχηρόν το σπερινο τς ορτς το πλ. β’ χου:
 «Ε καί θεί βουλήματι περιφανες στεραι γυνακες βλάστησαν, λλά πάντων Μαρία τν γεννηθέντων θεοπρεπς περέλαμψεν· τι καί γόνου παραδόξως τεχθεσα μητρός, τεκεν ν σαρκί τν πάντων Θεόν, πέρ φύσιν ξ σπόρου γαστρός…».
πως βλέπομεν ες λα σχεδόν τά τροπάρια τς ερς κολουθίας το Γενεθλίου τς περαγίας Θεοτόκου, ο εροί μνογράφοι τονίζουν, παραλλήλως πρός τήν Γέννησιν τς Παναγίας, καί τόν ρόλον της ς Μητρός το Θεο. κόμη ες τήν λύσιν τς στειρώσεως τς ννης διαβλέπουν κατά τήν διδασκαλίαν τν Πατέρων τς κκλησίας τήν λύσιν τς στειρώσεως τς νθρωπίνης φύσεως, ποία θά πολαύσ τούς καρπούς τς θείας Χάριτος. Χάρις ατή «καρπογονεν λαμπρς πάρχεται» μέ τήν Γέννησιν τς Θεοτόκου.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΣ « Γέννησις τς Θεοτόκου»
βυζαντινός γιογράφος τς εκόνος τς Γεννήσεως τς Θεοτόκου κολουθε ες τήν νταξιν τν σχετικν σκηνν τό πόκρυφον Πρωτευαγγέλιον το ακώβου διά νά πογραμμίσ τήν θαυματουργικήν Γέννησιν τς Θεοτόκου. Ταυτοχρόνως μως μένει πιστός ες τήν διδασκαλίαν τς κκλησίας του, πως τήν βλέπομεν ες τά τροπάρια τς ορτς. Διά τοτο ν εκονίζει τήν Θεοτόκον ντός λίκνου, ς βρέφος σπαργανωμένον, δέν παραλείπει νά πιγράψ περάνω τς κεφαλς της τά συνήθη συμπιλήματα ΜΡ- ΘΥ (Μήτηρ Θεο).
Ες λα σχεδόν τά τροπάρια τόσον τς ορτς τς Γεννήσεως τς Θεοτόκου, σον καί τς Συλλήψεως τς γίας ννης (9 Δεκεμβρίου), τονίζεται τι γεννηθεσα συλληφθεσα παιδίσκη εναι Μητέρα το Θεο.
Ες τήν εκόνα, δεσπόζει μορφή τς γίας ννης, πού εκονίζεται μισοκαθισμένη ες τό κρεββάτι. Μέ τήν ριστεράν της χερα, πού μόλις προβάλλει πό τό λοκόκκινον μαφόριόν της, στηρίζει τήν κεκλιμένην κεφαλήν της. Α εσεβες σκέψεις, ες τάς ποίας χει βυθισθ λόγ το παραδόξου θαύματος, διαβάζονται ες τήν λυπηράν κφρασιν το προσώπου της.
Ες τό μέσον τς εκόνος εκονίζονται α δολαι, α «παιδίσκαι», πού σπεύδουν νά δώσουν φαγητόν ες τήν λεχώ καί νά τήν περιποιηθον. μεσαία σως νά εναι ουδίθ, τήν ποίαν κατ νομα ναφέρει τό Πρωτευαγγέλιον το ακώβου. Μία πό τάς δούλας μέ ριπίδιον κάμνει έρα ες τήν ννα.
σκηνή ες τό νω ριστερόν μέρος τς εκόνος χει μπνευσθ πό τήν συνάντησιν το ωακείμ καί τς ννης μετά τήν ναγγελίαν πό το γγέλου περί ποκτήσεως τέκνου. Ο δύο ετυχισμένοι γονες ναγκαλίζονται καί σπάζονται ες τήν πύλην το σπιτιο των ( κατά τόν Ψευδο-Ματθαον ες τήν Χρυσν πύλην τς πόλεως). γία ννα λέγει ες τόν νδρα της κατά τό Πρωτευαγγέλιον: «Νν οδα τι Κύριος Θεός ελόγησέ με σφόδρα…».
Ες τό δεξιόν μέρος τς εκόνος εκονίζεται ωακείμ ες στάσιν προσευχς. Ες ατήν τήν εράν στιγμήν τόν ερκεν γγελος, πού το μετέφερε τήν χαρμόσυνον εδησιν. ωακείμ ερίσκεται πέναντι πό τήν Θεοτόκον, χει στραμμένον τό βλέμμα του πρός ατήν καί συνομιλε μαζί της.
Πλησίον τς νεογεννήτου Παναγίας κάθηται γνέθουσα μία παιδίσκη.
Ες τήν λην εκόνα κυριαρχε τόνος τς χαρς.
Τά χρώματα τν νδυμάτων καί τν ρχιτεκτονημάτων εναι ζωηρά, τά πρόσωπα φωτεινά, πως λλωστε ταιριάζει ες τήν γέννησιν τέκνου στερα πό πολλά χρόνια ναμονς.
Κλείομεν τήν νάλυσιν τς εκόνος τς Γεννήσεως τς Θεοτόκου μέ πόσπασμα πό τόν λόγον το γίου ωάννου Δαμασκηνο ες τό Γενέσιον τς περαγίας Θεοτόκου:
« ζεγος λογικν τρυγόνων ωακείμ καί ννα τό σωφρονέστατον. μες τόν τς φύσεως νόμον, τήν σωφροσύνην, τηρήσαντες τν πέρ φύσιν κατηξιώθητε· τετόκατε (=χετε γεννήσει) γάρ τ κόσμ Θεο μητέρα πείρανδρον. μες εσεβς καί σίως ν νθρωπίν φύσει πολιτευσάμενοι, πέρ γγέλους καί τν γγέλων δεσπόζουσαν νν θυγατέρα τετόκατε. θυγάτριον ραιότατον καί γλυκύτατον· κρίνον ναμέσον τν κανθν κφυέν ξ εγενεστάτης καί βασιλικωτάτης ρίζης δαβιτικς… ρόδον ξ κανθν τν ουδαίων φυέν καί εωδίας θείας πληρ σαν τά σύμπαντα. θύγατερ δάμ καί μήτηρ Θεο. Μακαρία σφύς καί γαστήρ ξ ν νεβλάστησας· μακάριαι α γκάλαι α σε βάστασαν καί χείλη τά τν γνν φιλημάτων σου πολαύσαντα, μόνα τά γονικά, να ς ν πσιν ειπαρθενεύουσα».

* πηγή: http://www.imaik.gr/?p=4295